الشيخ محمد هادي اليوسفي الغروي ( مترجم : حسينعلى عربى )
350
موسوعة التاريخ الإسلامي ( تاريخ تحقيقى اسلام ) ( فارسي )
( 1 ) اين چيزى است كه وى به عنوان « سبقت على عليه السّلام در بيعت با رسول الله صلّى اللّه عليه و آله » در فضائل على عليه السّلام ذكر كرده است و لكن قبل از آن در باب مبعث نبى اكرم صلّى اللّه عليه و آله گفته است : روايت شده است كه وقتى آيهء « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ » نازل شد ، رسول الله روزى بر بالاى كوه صفا رفت و فرمود : يك خبر مهم ! پس قريش در اطراف او جمع شدند و گفتند : چه شده است ؟ فرمود : اگر به شما خبر دهم كه دشمن امشب يا فردا صبح بر شما حمله خواهد كرد . آيا مرا تصديق مىكنيد ؟ گفتند : بله . فرمود : من ترسانندهء شما از عذاب شديدى هستم ! پس ابو لهب گفت : اف بر تو ، آيا براى اين ما را جمع كردى ؟ ! پس سورهء تبت نازل شد . « 1 » و مجلسى در باب مبعث « 2 » به نقل همين فصل و تنها همين نقل از مناقب اكتفا كرده است و ظاهرا چنين است كه تمام مطالبى است كه ابن شهر آشوب در مورد اين آيه نقل كرده است ، خبر مرسل است و اوّلين اشكالى كه بر آن وارد است ، اين است كه انذار براى خويشاوندان بوده است نه براى قريش و اين خبر بر خلاف ظاهر آيهء شريفه مىباشد . ( 2 ) شايد كه براى همين طبرى در تاريخش در مورد اين آيه ، روايت ابن عباس را مقدم داشته است و سپس روايت ابن ناجد را ذكر كرده است . او اولى را از ابن اسحاق نقل كرده است و آنگاه دوباره روايت ديگرى را از ابن اسحاق به نقل از حسن بصرى ذكر كرده است و آن را سومين و آخرين روايت در مورد آيه قرار داده است . در روايت حسن بصرى آمده است : هنگامى كه اين آيه بر رسول الله صلّى اللّه عليه و آله نازل شد : « وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ » ، رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله در ابطح ايستاد و فرمود : اى بنى عبد المطلّب ، اى بنى عبد مناف ، اى بنى قصى ، سپس اسم يكايك قبايل قريش را برد تا به آخر رسيد و آنگاه فرمود : من شما را به سوى خدا دعوت مىكنم و شما را از عذاب او مىترسانم . « 3 » ( 3 ) لكن طبرى همانند ابن شهر آشوب مازندرانى در مورد چنين نقلى ، ضعف ارسال آن در سند و اشكالهاى وارد بر متن و دلالت آن را ذكر نكرده است و گويى كه آنها بين معناى آيه و بين آنچه كه در مورد عمل رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله روايت شده است ، منافاتى نديدهاند . ظاهرا آنچه كه ابن شهر آشوب به صورت مرسل ذكر كرده ، همان چيزى است كه در
--> بطريق در العمدة ذكر كرده و گفته است : « نقل اين روايت به صورت سادهتر گذشت » ، ولى من آن را پيش از اين مورد نيافتم . ( 1 ) . مناقب آل ابى طالب ، ج 1 ، ص 46 . ( 2 ) . بحار الانوار ، ج 18 ، ص 197 . ( 3 ) . تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 322 و تفسير طبرى ، ج 19 ، ص 75 .